Bashkia e Strigarit

Shenjtërorja

Kisha e Shejtrave Kozmait e Damjanit ishte më parë e bashkëngjitur me omonimin monaster bazilian, por, sipas regullave të lashta arkitektonike, drejtimi ishte i kundert ndaj të tashmit, sepse besimtarët duhej të ruanin drejt Lindjes, nga del dielli i drejtësisë, Jezu Krishti. Shndërrimet që kanë ndodhur gjatë shekujve nuk dëshmohen nga dokumente, po është e sigurt që kisha deri para pak dhjetëvjetëshash kishte një karakter rreptësisht latin në stil barok napoletan. Në 1909 ballit iu shtua portiku me tri harqe që mban kambanoren. Qysh nga 1960 morën fillim punime rrënjësore zgjerimi dhe rindërtimi që i kanë dhënë Shenjtërores një dukje bizantine. Në 1966, me zhvendosjen e varrezave (Janj Serembi, nip i poetit Zepë, u varros i pari në varrezat e reja më 1.9.1970) u lirua zona prapa kishës.

Shejtërorja, e ndarë në tri anijata, mat në gjatësi 26,35 m, në gjerësi 17,50 m dhe në lartësi 12 m. Llambadari i madh qendror është vepër e artistit vendës Damjan Minshi. Presbiteri është izoluar me Ikonostasin prej metali me imazhet në mosaik e Krishtit, të Zojës, të Shën Janj Pagëzuesit dhe thë Shenjtërve Kozmait e Damjanit. Ostet e shenjta ruhen në një pëllumb të pezulluar mbi lterin.

Në legenin e kungës paraqitet Zoja me të Birin, në murin kungor Kungimi i Apostujve, dhe, më poshtë, Shenjtërit Basili dhe Janj Hrisostomi, autorë të teksteve të Liturgjisë bizantine.

Në mozaikun e harkut triumfal mbizotëron fytyra madheshtore e Krishtit Pantokrator (Mbizotëruesi) që mban një liber me alfa e omega, për të simbolizuar se ai është fillimi dhe fundi i të gjithave.

Cikli piktorik i të trija anijatave përqendrohet në rolin e të trija vetave të Trinisë në historinë e Shpëtimit: veprimi i Atit (në anijatën e majtë), i Birit Shpërblimtar (në anijatën qendrore) dhe i Shpirtit të Shenjtë që ngjall shenjtërinë (në anijatën e djathtë).

Mozaikët e anijatës qendrore paraqitin skena të Dhjatës (Besëlidhjes) së Re: Lindjen e Krishtit, Pagëzimin, Hyrjen në Jerusalem, Kryqëzimin, zbritjen në skëterrë, Rrëshajët. Në qemer është afreskuar Ngjitja e Krishtit në qiell. Aq e shtruar është skena e lindjes, me peisazhin fshatar të populluar me grigja dhe barinj dhe, lart, me engjëj që himnojnë apo lajmërojnë, sa dramatik është Kryqëzimi me ato figura madheshtore të mbyllura në një dhembje të pafjalë.

Afreskët e qemerit të majtë paraqitin episode të Dhjatës së vjetër: Krijimin e njeriut, mëkatën e parë dhe dëbimin nga Edeni (Parajsa e tokës), flijimin e Noehit pas përmbytjes për të ripërfunduar besëlidhjen me Hyjin, dorëzimin Moisiut e rrasave të Ligjit dhe kaçubën e ndezur (simbol të virgjërisë së përhershme të Zojës), mikpritjen e Abramit ndaj tri Engjëjve me fytyrë njerëzore (simbol të Tryezës eukaristike dhe të Trinisë), flijimin e Izakut (simbol të Krishtit që flijohet për njerëzit), profetin Eli që merr të ngrënë nga një korb, nga një engjëll dhe nga vejusha prej Sareptës, fitoren e Mbretit të ardhshëm David mbi viganin Goliat, vegimin e profetit Isai (Hyji në fron i rrethuar nga Serafinë, qenës të zjarrtë me gjashtë flatra), Jonën që pas tri ditësh del nga goja e cetaceut (simbol të Ngjalljes së Krishtit)

Në murin e hyrjes së anijatës së majtë është pikturuar shëmbëlltyra e të dhjetë të Virgjërave (një thirrje për të qenë të përgatitur për vdekjen). Dy skena të tjera në murin e fundit: Jesuzi ecën mbi ujërat dhe dasma e Kanës.

Në qemerin e djathtë janë afreshuar skena nga jeta e shenjtërve Kozmait dhe Damjanit, shprehje e kishës që jeton dhe sjell fryt në sajë të shtysës së Shpirtit të Shenjtë: nëna që u mëson Shenjtërve dijen e krështerë, shërimi i emorroisës Palladje, shërimi i të sëmurëve, Shenjtërit të dënuar me vdekje nga prefekti Lisje, fshikullimi, tri përpjekje të dështuara ekzekutimi të dënimit (gurëhedhja, mbytja, furra flakëruese), dhe tekembramja në qendër kokëprerja.

Ne murin e hyrjes së anijatës së djathtë është paraqitur Fjetja (domethënë vdekja dhe ngjitja në qiell) e Zojës, në fund Shenjtërit Kozmai e Damjani me dy engjëj mbanë.

Në muret e anijatave anësore janë afreskuar fugura shenjtërish.

Mozaikët u kryen në vitet 1970-1974 nga punishtja artistike Mellini e Firences mbi skica të përgatitura nga një piktor sllav. Afreskët (1974-1979) janë vepër e piktorit grek Nikos Jannakakis.

Nga kisha e vjetër është ruajtur një pikturë në pëlhurë me Zojën që i duket Shenjtërve Kozmait e Damjanit (sot në sakristi). Një pëlhurë tjetër që paraqit martirizimin e Shenjtërve u vodh gjatë punëve të viteve 60.

Statujat e Shenjtërve Mjekë, me fytyrën e shtruar dhe rinore dhe me në dorë librin e Ungjillit dhe palmën e flijimit, janë, si dy bustet prej deltine së pjekur, vepër shkolle napoletane të shekullit XVIII.

E re është pagëzorja, mbi projekt të inxh. Jul Skura. E përbërë nga një bllok graniti (100 cm lartësie dhe 90 diametri), është dekoruar me një mozaik të artistit shqiptar Josif Droboniku, që paraqit Pagëzimin e Krishtit.

Festa e Shenjtërve kremtohet dy herë: më 27 shtator dhe të dytën e diel të nëntorit. Festimet vjetore marrin fund të tretën e diel të nëntorit me shërbesat mbrëmjesore, në fund të të cilave hidhen në short tabllo dhe medalje të Shenjtërve.