Kostumi

Kostumet që gratë arbëreshe kanë veshur deri para pak dhjetëvjetëshash, sot përdoren vetëm në shfaqje kulturore e folkloristike e trashëgohen me kujdes të madh nga nënë në bijë, meqenëse përbëjnë një kryevepër të vërtetë zejtarie.

I prodhuar me stofa të begatshëm veçanërisht luksozë, me përmbarime e dekore edhe prej ari të kulluar, kostumi femëror ceremonial konsiderohet një ndër kostumet popullore evropiane më të bukura.

Sipas situatave në të cilat vishet, kostumi dallohet në kostum ceremonial, gjysmëfeste, të përditshëm dhe zie.

Kostumi ceremonial

Kostumi ceremonial përbëhet nga dy funde prej mëndafshi, me të njëjtën formë, të veshura njëra mbi jetrën, të palosura hollë, me ngjyra të ndezura e të kundërta (si mavia me të kuqtë amarant ose e gjelbra me ngjyrën manushaqe), me në skaj një bordurë stofi të petëzuar në arë, të lartë 15-25 cm, sipas mundësive ekonomike të familjeve.

Fundi i parë (sutana razi) është prej sateni mundafshi dhe bie me pala shumë të dendura deri në kyçin e këmbës, me një bordurë të zbukuruar me qëndisma me fije ari. Mbi të vishet një fund tjetër me të njëjtën formë (coha) me skajin të stolisur me gajtanë të artë, më të gjerë se ata të fundit të poshtëm.

Coha është një element tipik i veshjes nusërore dhe një shenjë dalluese e grave të martuara.

Nën fundet vishet linja, një nënveshje e bardhë prej liri me një dekolte të gjerë. Ajo në anët është stolisur me dantellë të dredhur e të kollarisur.

Sipër linjës vishet xhipuni, një jelek i shkurtër dhe i haptë, i së njëjtës ngjyrë të cohës, me gajtanë prej ari kryesisht në anën e prapme e te skajet e mëngëve.

PAJIME 

Sqepi: vel i qëndisur me fije prej ari të pleksura

Pandera: brez me fije prej ari, me një mbyllje drejtkëndore të qëndisur

keza: diadema nusërore, mbulesë koke prej ari e qëndisur me ar e argjend.

Kërshet’t: ndreqje e kreut (flokët mblidhen në tri gërsheta të pleksura me shirita të bardhë: dy të vogla anësore, të mbledhura mbi veshët; jetra, prapa, e përdredhur mbi  zverkun; në të mbështetet keza).

Për të stolisur më shumë veshjet, gratë vënë xhevahire të lashta shumë të përpunuara.

Kostumi i gjysmëfestës

Kostumi i gjysmëfestës përbëhet nga:

një fund i kuq i  palosur me bordurë në të blertë

një jelek i zi i qëndisur

një këmishë e bardhë me dantellë

një shall leshi të kuq, me bordurë të artë

Kostumi i përditshëm

Kostumi i përditshëm - shumë i thjeshtë  -  përbëhet nga:

një fund i kuq i përdredhur

një jelek i zi

një këmishë e bardhë me dantellë

një përparëse.

Kostumi i zisë

Kostumi i zisë është i barabartë  me atë të përditshëm, por i zi dhe pa dantellë.

Në teatrin veror të Strigarit u zhvillua në 2003 (5-9 gusht) Festivali i dytë euromesdhetar i Muzikës dhe i Vallëzimit. Fotot pasuese u referohen fazave të ndryshme të paraqitjes së dasmës arbëreshe.

foto: Riccardo Baffa